Helpt outdoor education écht bij het welzijn van jongeren? Wat onderzoek ons leert – en waar we voorzichtig moeten zijn …

In 2024 publiceerden Down en collega’s een systematische review en meta-analyse in het Journal of Adventure Education & Outdoor Learning. Ze analyseerden tientallen jaren internationaal onderzoek naar het effect van outdoor adventure education (OAE) op het sociaal en emotioneel welzijn van adolescenten. 

Dit artikel is bijzonder omdat het:

• niet vertrekt vanuit enthousiasme, maar vanuit wetenschappelijke strengheid;
• expliciet kijkt naar effecten vergeleken met “gewoon onderwijs”;
• en kritisch is over de kwaliteit van bestaand onderzoek.

Wat kunnen scholen hieruit meenemen?

Wat onderzochten de auteurs?

De onderzoekers verzamelden en analyseerden 10 interventiestudies waarin jongeren (12–19 jaar) deelnamen aan outdoor adventure education (zoals zeiltochten, meerdaagse hikes, outdoor kampen of avontuurlijke programma’s), en vergeleken die met:

• geen interventie, of
• reguliere schoolactiviteiten. 

Ze bekeken effecten op vijf domeinen:

1. Veerkracht (resilience)
2. Zelfbeeld (self-esteem)
3. Zelfeffectiviteit (self-efficacy)
4. Sociale verbondenheid (social belonging)
5. Algemeen welzijn (wellbeing)

Wat zijn de belangrijkste bevindingen?

1. Veerkracht: het sterkste en meest consistente effect

Outdoor adventure education blijkt significant beter dan geen interventie om de veerkracht van jongeren te vergroten, vooral kort na afloop van het programma. Het effect is matig maar betekenisvol. 
Avontuurlijke contexten waarin jongeren geconfronteerd worden met uitdaging, onzekerheid en samenwerking lijken coping vaardigheden en doorzettingsvermogen te versterken. Coping vaardigheden zijn vaardigheden die mensen gebruiken om met stress, tegenslagen, emoties en moeilijke situaties om te gaan.

2. Zelfbeeld en sociale verbondenheid: beloftevol, maar wisselend

Voor zelfvertrouwen en gevoel van erbij horen worden in sommige studies duidelijke verbeteringen gevonden, maar niet in alle onderzoeken en niet altijd bij alle groepen jongeren. 
Outdoor programma’s kúnnen een sterke sociale impact hebben, maar dat hangt sterk af van de groepsdynamiek, begeleiding en hoe veilig en inclusief het programma is opgezet.

3. Zelfeffectiviteit en algemeen welzijn: geen overtuigend bewijs

Opvallend: het onderzoek vond géén overtuigend bewijs dat outdoor adventure education leidt tot meer zelfeffectiviteit of een algemeen hoger welzijnsniveau. 

Dat betekent niet dat jongeren zich niet beter voelen, maar wel dat:

• dit effect niet helder aantoonbaar is,
• of mogelijk tijdelijk is,
• of sterk verschilt tussen leerlingen.

Een belangrijke nuance: hoe sterk is dit bewijs? De auteurs zijn bijzonder eerlijk en streng:

alle betrokken studies hadden een hoog risico op vertekening (bias); de steekproeven waren vaak klein. Met andere woorden: de effecten lijken positief, maar we moeten voorzichtig zijn met harde conclusies.

Wat betekent dit nu concreet voor scholen?

• Outdoor en avontuurlijk leren kan bijdragen aan veerkracht en verbondenheid.
• De ervaringsgerichte aard (uitdaging, samenwerking, reflectie) lijkt hierbij cruciaal.
• Het potentieel zit vooral in hoe het programma begeleid wordt, niet alleen in buiten zijn.

We leren verder dat we outdoor education best niet voorstellen als dé oplossing voor welzijnsproblemen. En dat we best blijven investeren – net zoals elke onderwijsactiviteit – met  aandacht voor: doelgericht ontwerp, inclusiviteit, nazorg en reflectie.

De auteurs pleiten ten slotte voor:

• beter onderbouwde programma’s;
• een sterker onderzoeksopzet;
• en meer samenwerking tussen onderwijspraktijk en onderzoek. 

Deze laatste aanbeveling sluit mooi aan bij de vernieuwende en in deze setting zeer gepaste  onderzoeksbenadering van ‘scientific educational design research’.  Meer vragen over deze onderzoeksbenadering? Contacteer onze collega Pieter Sprangers of verneem er meer over in het boek https://domoderefontiro.be/onderwijs/page/het-design-van-onderwijssystemen 

Tot slot: een vraag voor jouw schoolteam: 

Welke ervaringen bieden wij leerlingen waarin ze écht leren omgaan
met onzekerheid, samenwerking en uitdaging – en hoe begeleiden we dat leerproces?